Bán hạ nam – Tác dụng và cách dùng của cây dược liệu quý

Bán hạ nam – Tác dụng và cách dùng của cây dược liệu quý

Bán hạ nam hoắc thường được dùng để chữa các chứng ho có nhiều đờm, ho ít đờm, ho do viêm phế quản. Đồng thời, loại thuốc này còn được dùng với mục đích chống nôn. Tuy nhiên, người bệnh cần hết sức thận trọng khi sử dụng cây bán hạ nam để chữa bệnh, vì độc tính của cây có thể gây ngứa, tê bì. Bán hạ nam có tác dụng chữa bệnh rất tốt, đặc biệt là các bệnh về đường hô hấp cũng như phổi. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về dược lý và bài thuốc bán hạ nam tốt cho sức khỏe.

Nhận biết bán hạ nam

Bán hạ nam hay còn gọi là củ chóc [Typhonium trilobatum (L.) Schott], họ Ráy (Araceae), là cây thuốc mọc hoang ở hầu hết các địa phương trong nước ta, thường mọc ở các nơi đất ẩm thấp trong vườn, dưới tán các cây khác.

Là cây thuộc thảo, lá có cuống dài, hình lưỡi mác, chia 3 thùy. Hoa bông mo, mặt ngoài màu lục nhạt, mặt trong màu đỏ hồng. Thân rễ hình tròn hơi dẹt, được dùng làm thuốc.

Vị thuốc

Tác dụng dược lý

Tác dụng chữa ho do viêm phế quản mạn tính, ho có nhiều đờm

Báo Trung Hoa y học tạp chí (1954, 5: 325-330) đã đăng tải một nghiên cứu về tác dụng chữa ho của cây bán hạ nam ở mèo. Sau khi cho mèo dùng 1 ml cồn iot 1% đã gây triệu chứng ho và dùng nước sắc bán hạ nam 20% để điều trị bệnh. Kết quả cho thấy với liều dùng 0,6 gram bán hạ nam trên 1 kg thể trọng đã có tác dụng chữa rõ hiệu quả. Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác tại Nhật Bản năm 1931 (Linh Mộc Đạt) cũng chỉ ra, hoạt chất ancaloit và ancol chứa trong cây bán hạ có tác dụng ức chế trung khu và mạt tiểu thần kinh, giúp giảm ho.

bán hạ nam

Linh Mộc Đạt 1931 cho thấy hoạt chất phytosterrol có trong bán hạ có tác dụng chống buồn nôn. Và Kinh Lợi Bàn (1935) cũng đã thí nghiệm trên chó và nhận được kết quả tương tự. Và thí nghiệm cũng cho thấy, bán hạ nam có tác dụng chống nôn nhưng nếu uống nước bán hạ nam sống có thể gây phản ứng ngược, gây nôn.

Dùng dưới dạng thuốc sắc, thuốc hoàn hoặc thuốc tán. Mỗi ngày chỉ nên dùng 4 – 12 gram.

Thận trọng

Theo dược lý đích sinh dược học (Nhật Bản 1933) dịch chiết cồn của cây bán hạ nam có thể gây hưng phấn đối với mạt tiểu thần kinh dẫn đến hiện tượng co quắp ở động vật. Đồng thời, cây cũng gây ngứa và tê. Vì vậy, người bệnh nên cẩn thận khi sử dụng. Đặc biệt là phụ nữ có thai, đang cho con bú, người có chứng táo nhiệt và trẻ em.

Cách chế biến và dùng bán hạ nam

Khi dùng cần chế biến thật kỹ để loại đi các chất gây tê, gây ngứa. Có thể đem bán hạ nam ngâm vào nước sạch 15 ngày, mỗi ngày đều quấy đảo và thay nước 1 lần. Vớt ra, rửa sạch, để ráo nước rồi ngâm tiếp vào hỗn dịch gồm gừng tươi giã nhỏ đã trộn với vôi tôi và phèn chua dạng dung dịch. Ngâm tiếp 10 ngày. Vớt ra rửa sạch, rồi ngâm tiếp 1 tuần lễ nữa với nước sạch. Vớt ra, phơi khô, rồi sao với trấu tới khi toàn bộ bên ngoài có màu vàng chanh.

Tác dụng của bán hạ nam

Bán hạ nam chứa các thành phần sterol, saponin, coumarin, alcaloid, a xít hữu cơ, a xít amin. Trên thực nghiệm, bán hạ nam có tác dụng chống ho, trừ đờm, chống nôn.

Theo YHCT , bán hạ có tác dụng giáng nghịch, chỉ ho, trừ đờm, chống nôn. Dùng trị các chứng bệnh ho có nhiều đờm, hoặc ho do viêm phế quản mạn tính, nôn do trướng khí.

Liều dùng, ngày 4 – 12g, phối hơp với các vị thuốc khác, dưới dạng thuốc sắc, thuốc tán, thuốc hoàn.

Cần lưu ý, những người có chứng táo nhiệt không nên dùng, người có thai dùng thận trọng.

cây bán hạ nam

Một số chứng bệnh thường dùng bán hạ nam

– Trị các chứng ho, nhiều đờm (hàn), ho lâu ngày. Gây nôn lợm, bán hạ nam (chế) 12g, trần bì, bạch phục linh. Mỗi vị 10g, cam thảo 8g, dưới dạng thuốc sắc.

– Trị chứng ho, nhiều đờm, thượng vị trướng tức, nôn mửa bán hạ nam (chế). Trần bì, bạch phục linh, mỗi vị 250g, cam thảo 75g. Đem 4 vị thuốc trên tán mịn, trộn với dịch sinh khương làm hoàn. Mỗi ngày dùng 2 lần, mỗi lần 9 – 15g.

– Trị chứng ho đờm, hoặc sốt kèm theo ho, miệng khát khó thở: bán hạ nam (chế) 6g, ma hoàng, tô tử, đình lịch tử, mỗi vị 8g, xạ can, hạnh nhân, mỗi vị 10g, sinh khương 4g, thạch cao 20g, đại táo 12g. Sắc uống ngày một thang.

– Trị chứng ho, khó thở, hen suyễn lâu ngày: bán hạ nam (chế), tô tử, hạnh nhân, mỗi vị 8g, trần bì, bạch linh, cam thảo, mỗi vị 10g. Sắc uống, ngày một thang.

– Trị chứng hen suyễn lâu ngày, da xanh xao, thiếu máu: bán hạ nam (chế) 8g, trần bì, phục linh, cam thảo, mỗi vị 10g, đương quy, thục địa, mỗi vị 12g, dạng thuốc sắc, ngày một thang.

– Trị bụng đầy trướng, buồn nôn: bán hạ nam (chế). Trần bì, bạch linh, cam thảo, sinh khương, mỗi vị 12g, sắc uống.

Nguôn: Thaythuocvietnam.vn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.